Κάθε χρόνο, οι χριστιανοί γιορτάζουν πανηγυρικά τη μεγαλύτερη γιορτή της χριστιανοσύνης, τη γιορτή της νίκης της ζωής πάνω στον θάνατο, το «Πάσχα Κυρίου, Πάσχα», όπως το αποκαλεί ο Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός, στον αναστάσιμο κανόνα του. «Ἀναστάσεως ἡμέρα λαμπρυνθῶμεν Λαοί, Πάσχα Κυρίου, Πάσχα…………».

Λαμπριάτικα φορέματα, φαγητά και εδέσματα, πολλά λαμπριάτικα έθιμα, μερικά να είναι παντού πανομοιότυπα, ενώ ορισμένα να διαφέρουν σε αρκετές περιοχές.  Τα έθιμα προσθέτουν ένα ιδιαίτερο χρώμα στο εορταστικό κλίμα των ημερών, αποτελούν τα ανεκτίμητα μαργαριτάρια που φτιάχνουν το αστραφτερό περιδέραιο της χαρούμενης Πασχαλιάς.   Έθιμα μέσα και έξω από τους Ναούς, όπως τα εγκώμια του ενταφιασμού, ο ανθοστολισμένος Επιτάφιος και η περιφορά του, η αναπαράσταση της Αποκαθήλωσης του Εσταυρωμένου, το άναμμα της Λαμπρατζιάς, το «κάψιμο του Ιούδα», κ. ά., έθιμα στα σπίτια των χριστιανών, όπως η παρασκευή των φλαούνων, το βάψιμο των κόκκινων αυγών, η μαγειρίτσα, το ψήσιμο του λαμπριάτικου αρνιού, έθιμα στις πλατείες των χωριών και τις αυλές των εκκλησιών όπου διεξάγονται παιγνίδια για μικρούς και μεγάλους, άνδρες και γυναίκες.  Τα παιγνίδια είναι μέρος της παράδοσης μας που γίνεται καθαρά για λόγους γιορτής και ευθυμίας μετά την Ανάσταση και σε αυτά συμμετέχουν κυρίως τα παιδιά.  Τα πασχαλινά έθιμα αρχίζουν από τις μέρες της «Σήκωσης» και τελειώνουν την πρώτη Κυριακή του Θωμά.

Σαν πλησιάσει η Αγία Εβδομάδα, προτεραιότητα των οικοκυρών είναι η καθαριότητα, ενώ στη σειρά μπαίνει η ετοιμασία των κουλουριών και των φλαούνων.  Οι τελευταίες φτιάχνονταν από γνήσια υλικά, τα οποία παράγονταν στα περισσότερα σπίτια.  Ακόμα και όσοι δεν είχαν δικά τους πρόβατα για να φτιάξουν τυριά, τους δίνονταν δωρεάν από συγγενικά ή φιλικά τους πρόσωπα που κατείχαν κοπάδια.  Σιτάρι υπήρχε σε όλα τα σπίτια, γι’ αυτό τις γιορτινές μέρες κουβαλούσαν με το ζώο κάποια ποσότητα στον αλευρόμυλο του χωριού, όπου το άλεθε ο μυλωνάς και έπαιρναν το ανάλογο αλεύρι.  Τα αυγά αφθονούσαν, αφού σχεδόν σε όλα τα σπίτια, υπήρχε το κοτέτσι.  Το βάψιμο των αυγών σε κόκκινα γινόταν το Άγιο Σάββατο.  Μία από τις πιο αποδεκτές ερμηνείες για το κοκκίνισμα των αυγών κατά το Πάσχα, είναι πως, το κόκκινο συμβολίζει το αίμα και τη θυσία του Ιησού Χριστού.  Ιχνηλατώντας και άλλες τοπικές παραδόσεις μαθαίνουμε και άλλες εξηγήσεις.  Μία από αυτές που δίνεται συχνά, είναι ότι η Μαγδαληνή δεν πίστευε την είδηση της Ανάστασης του Ιησού και είπε στον φρουρό που της το ανακοίνωσε: «Αν είναι αλήθεια αυτά που λες και αναστήθηκε ο Ιησούς, τα αυγά να γίνουν κόκκινα.  Και τα αυγά έγιναν».

Μεγάλη Εβδομάδα

Δεν είναι υπερβολή να λεχθεί, πως, είναι ευλογία Θεού ν’ αξιωθείς να βρεθείς μέσα στις κυπριακές εκκλησίες των Ορθοδόξων χριστιανών, τις Άγιες νύκτες της Μεγάλης του Χριστού Εβδομάδας, για να παρακολουθήσεις τα Θεία Πάθη και την Αναστάσιμη Ακολουθία του Θεανθρώπου.  Οι εκκλησίες κατακλύζονται ασφυκτικά από εκατοντάδες πιστούς, που παρακολουθούν με κατάνυξη τις Ακολουθίες της Αγίας Εβδομάδας. Αναφερόμαστε αδρομερώς στις νύκτες της Αγίας Πέμπτης και Αγίας Παρασκευής, κατά τις οποίες μέσα στην εκκλησία επικρατεί η πιο βαριά και πένθιμη ατμόσφαιρα.

Μέσα στην εκκλησία οι μεγάλες εικόνες και  ο ιερατικός θρόνος, είναι καλυμμένα με μαύρο ρούχο, ως ένδειξη πένθους των Ορθοδόξων Χριστιανών για την Σταύρωση του Κυρίου Ημών Ιησού Χριστού.

Στον Εσπερινό της Αγίας Πέμπτης, ο ιερέας διαβάζει στους πιστούς τα δεκατέσσερα Ευαγγέλια και μετά το θλιβερό μαντάτο «Σήμερον Κρεμμάται ἐπί ξύλου ὁ ἐν ὕδασι τήν γῆν Κρεμμάσας», τ’ οποίο ψάλλεται από το δεξιό ψάλτη κατανυχτικά μέσα στην εκκλησία, γίνεται η περιφορά του Εσταυρωμένου.  Στη συνέχεια όλο το πυκνό εκκλησίασμα περνά ευλαβικά για να προσκυνήσει τον Σταυρό του Θεανθρώπου.

Παλαιότερα, υπήρχε η καλή συνήθεια, η οποία τα τελευταία χρόνια άρχισε να αναβιώνει σε αρκετές περιοχές της Κύπρου, κατά τον Εσπερινό της Μεγάλης Παρασκευής, ομάδα νέων αλλά και μεγαλύτερων, να τραγουδούν τον «Θρήνο της Παναγίας», ο οποίος αρχίζει με τα πιο κάτω λόγια:

«Άδε μαντάτον σκοτεινόν τζαι μέραν λυπημένη

που ήρτεν σήμερον σ’ εμέ την πολλοπικραμμένη

επιάσαν τον υιούλλην μου τζ’ έμειν’ ορφανεμένη».

…………………………………………………………………….

Ένα από τα δημοφιλέστερα λαμπριάτικα έθιμα είναι η Λαμπρατζιά., που  ανάβεται στην αυλή του ναού κατά το απόγευμα του Αγίου Σαββάτου.  Το μάζεμα των ξύλων γίνεται από ομάδες νεαρών, οι οποίοι λίγες μέρες πριν το άναμμά της, φροντίζουν ώστε να συγκεντρωθούν αρκετές ποσότητες ξύλων.  Το έθιμο συνδέεται με τη φωτιά που άναψαν για να ζεσταθούν, ένεκα του ψύχους, οι υπηρέτες έξω από την αίθουσα όπου δικαζόταν ο Θεάνθρωπος από τους Ιουδαίους. Παρών, σύμφωνα με τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, ήταν και ο μαθητής του Κυρίου Πέτρος.  «εἱστήκεισαν δὲ οἱ δοῦλοι καὶ οἱ ὑπηρέται ἀνθρακιὰν πεποιηκότες, ὅτι ψῦχος ἦν, καὶ ἐθερμαίνοντο· ἦν δὲ μετ’ αὐτῶν ὁ Πέτρος ἑστὼς καὶ θερμαινόμενος». (Ιωάν. ιη).  Στη Λαμπρατζιά καίνε ομοίωμα του Ιούδα, ενώ τα παιδιά και το βραχιολάκι του Μάρτη.

Πολύ διαδομένο είναι το έθιμο του σουβλισμένου λαμπριάτικου αρνιού.  Για τους χριστιανούς, το πασχαλινό αρνί συμβολίζει τον Ιησού Χριστό,  σύμφωνα με την αναφορά του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου: «Ἰδέ ὁ ἀμνός τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τήν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου». (Ιωάν. 1, 29).

Η φλαούνα είναι παραδοσιακό κυπριακό πασχαλινό έδεσμα που καταναλώνεται μετά την Ανάσταση.  Στην Κύπρο παρασκευάζονται τουλάχιστον από τον 19ο αιώνα.

Tέλος, μέρος της παράδοσης μας που γίνεται καθαρά για λόγους γιορτής και ευθυμίας μετά την Ανάσταση, για κυρίως συμμετοχή των παιδιών, είναι τα παιχνίδια του Πάσχα.  Κάνουμε απλή αναφορά τους, αφού ο χώρος μας περιορίζει. «Δοτζίμιν ή διτζίμιν», «Τριάππιδκια» – άλμα τριπλούν, «ΞερόςΠοταμός», «Συτζιά, «Ζίζυρος», «Σακκουλοδρομίες», «Αυγουλοδρομίες», κ.ά.

Ένα δημοφιλές και πολύ ψυχαγωγικό έθιμο, το οποίο μονοπωλούσαν οι κοπέλες κάθε χωριού και το οποίο δυστυχώς εξέλειψε, ήταν το παιγνίδι της «σούσας».  Οι νέες που διασκέδαζαν με το συγκεκριμένο παιγνίδι, επέλεγαν κάποιο σπίτι που διέθετε μεγάλο μακρυνάρι και εκεί, έστηναν τις σούσες.  Δίπλωναν ένα μεγάλο χοντρό σχοινί, το οποίο περνούσαν μέσα από τον «τερτζέλλο» που υπάρχει στις παλιές καμάρες των σπιτιών ή σε περίπτωση που δεν υπήρχε, το περνούσαν από τη μεσαία δοκό.  Στη συνέχεια,  με τις άκρες του σχοινιού έδεναν ένα μακρόστενο, ίσιο σανίδι, μήκους δυο μέχρι τρία μέτρα, αφήνοντας από το πάτωμα μια απόσταση περίπου μισού μέτρου. Με αυτό τον τρόπο στήνονταν οι σούσες. Πάνω στο σανίδι κάθονταν τρεις ως τέσσερις κοπέλες, ανάλογα με τη σωματική τους διάπλαση, ενώ στα δύο άκρα στέκονταν όρθιες δύο κοπέλες που ονομάζονταν «άρμενα ή Άρπερα». Αυτές κρατούσαν το σχοινί και ήταν υπεύθυνες για το κούνημα της σούσας. Το πρώτο κούνημα λεγόταν «πούλλος».  Όση ώρα διαρκούσε το «σούσμα», οι κοπέλες τραγουδούσαν διάφορα τραγούδια. Τα συνηθέστερα από αυτά, ήταν τα ακόλουθα:

Θεέ μου, νάρταν οι Λαμπρές, να κρεμμαστούν οι σούσες

τζιαι να γεμώσουν τα στενά ούλλον μαυρομματούσες.

 

Σούσε με, σούσα, να σουστώ τζιαι να σου τραουδήσω

τες μαυρομμάτες του χωρκού να σου τες κουβαλήσω.

 

Τρίτη της Λαμπρής

Την Τρίτη της Λαμπρής, στο Όμοδος, συναντούμε το ξεχωριστό και μοναδικό έθιμο της περιφοράς του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού.  Τη Λαμπροτρίτη, ο «Αφέντης» όπως αποκαλούν οι κάτοικοι τον Τίμιο Σταυρό, επισκέπτεται το σπίτι καθενός ξεχωριστά.  Από νωρίς το πρωί οι ιερείς της εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού βαστάζοντας «εναλλάξ» στον ώμο τους τον Τίμιο Σταυρό, μέσα στον οποίο φυλάσσεται ο Άγιος Κάνναβος και συνοδευόμενοι από μέλη της Εκκλησιαστικής Επιτροπής και από ομάδα νεαρών αγοριών, τα οποία κρατούν Ιερά Κειμήλια, όπως την Τιμία Κάρα του Αποστόλου Φιλίππου και οστά Αγίων, περιέρχονται τα σπίτια των κατοίκων.  Στην είσοδο κάθε σπιτιού, συνήθως η νοικοκυρά, καλοσωρίζει τον «Αφέντη» ραίνοντάς τον με ροδόσταγμα ή ανθόνερο, μέσα από ασημένια «μερρέχα».  Στη συνέχεια, ο ιερέας κάνει ευχή για όλη την οικογένεια, τα μέλη της οποίας προσκυνούν με τη σειρά τον Τίμιο Σταυρό και τα Ιερά Κειμήλια.

Σε πολλά σπίτια και υποστατικά οι κάτοικοι υποδέχονται τον Τίμιο Σταυρό με τη ρίψη πυροβολισμών από κυνηγετικά όπλα.  Είναι ένα σπάνιο έθιμο που δεν απαντάται πουθενά αλλού στην Κύπρο.  Με την αναχώρηση του ιερέα και των παιδιών, κάθε οικογένεια κάνει χρηματική εισφορά προς τα μέλη της Εκκλησιαστικής Επιτροπής για τις ανάγκες της Εκκλησίας της κοινότητας.  Καθ’ όλη τη διάρκεια της περιφοράς του Τιμίου Σταυρού και των Αγίων Λειψάνων, αρκετός κόσμος άνδρες, γυναίκες και παιδιά, παίρνουν μέρος στη συνοδεία, ψάλλοντας ύμνους αφιερωμένους στο μεγάλο «Αφέντη» των Ομοδιτών.