ΤΟ ΣΕΛΛΙΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΕΛΕΝΗΣ   

 Σε μία κοντινή από την κατοικημένη ζώνη τοποθεσία της Τόχνης, υπήρχε μέχρι και πριν λίγα  χρόνια, το λεγόμενο «σελλίν» δηλαδή θρονί της Αγίας Ελένης. Η λέξη «σελλίν» είναι υποκοριστικό της λατινικής λέξης σέλλα (sella). Όπως είναι γνωστό, θρονιά ονομάζονται τα μέρη όπου στήνονται τα περιφερόμενα άγια εικονίσματα.

Το αναφερόμενο σελλίν της  Αγίας Ελένης ήταν  ένας σχιστόλιθος, του οποίου το σχήμα  έμοιζε με κάθισμα.  Εκεί, κατά την παράδοση κάθισε η Αγία Ελένη και συλλογιζόταν για το κτίσιμο του ναού που θα οικοδομούσε στην Τόχνη.  Το σελλί σωζόταν μέχρι και πριν από λίγα χρόνια. Εκεί, συνήθιζαν να μεταβαίνουν γυναίκες, ιδιαίτερα τα βράδια, οι οποίες κρεμούσαν πάνω σε δέντρο κομματάκια υφάσματος από φορέματα παιδιών τους, παρακαλώντας την Αγία Ελένη, να  βοηθήσει ώστε να ξεπεράσουν αρρώστιες και προβλήματα που παρουσίαζαν. Τα τελευταία χρόνια οι ιδιοκτήτες της γης, στη θέση που βρισκόταν το «σελλίν» έκτισαν Προσκυνητάρι, το οποίο φέρει το όνομα της Ισαποστόλου Αγίας.

ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΕΛΕΝΗΣ    

 Στα βόρεια της Τόχνης στην τοποθεσία «Κολιές»,  αρκετές πανύψηλες και ογκώδεις πέτρες,  βρίσκονταν σε τέτοια διάταξη, ώστε δημιουργούσαν στο θεατή την εικόνα, πως σ’ εκείνο το μέρος λειτουργούσε κατοικία. Μάλιστα στο ίδιο  μέρος, σύμφωνα με αφήγηση της μακαριστής Τοχνίτισσας Ελένης Σωτηρίου, υπήρχαν και φυσικά πέτρινα σκαλοπάτια. Οι πέτρες στην αναφερόμενη τοποθεσία, λατομεύονταν (κόβονταν) από τους κατοίκους και  χρησιμοποιούνταν στις οικοδομές.  Έτσι, με την αφαίρεση μεγάλης ποσότητας ασβεστολιθικών πετρωμάτων, τα δωμάτια που αποτελούσαν τη «νεολιθική» κατοικία καταστράφηκαν, εκτός από ένα. Τότε, όλοι οι κάτοικοι συμφώνησαν,  να μην προχωρήσει κανένας στην αποκοπή άλλων πετρωμάτων, έτσι που το μοναδικό δωμάτιο που διασώθηκε, να παραμένει αδιάψευστος μάρτυρας της τοπικής παράδοσης «των σπιτιών της Αγίας Ελένης».

Κατά τη δεκαετία του 1930 όταν στην Τόχνη υπηρετούσε κοινοτάρχης ο Ευθύμιος (Ευτυμής), διέταξε κάποιο συγχωριανό του  «πετροκόπο», τον Τουρκοκύπριο Οσμάν, να κόψει τις πέτρες που σχημάτιζαν το σπίτι της Αγίας Ελένης, και αυτό φυσικά για να χρησιμοποιηθούν στο κτίσιμο σπιτιών ή για εμπορικούς σκοπούς. Ο Οσμάνης υπάκουσε στην οδηγία που του δόθηκε και λατόμευσε τις πέτρες. Καθώς ανέφερε η ογδονταπεντάχρονη τότε (2007) και τώρα μακαριστή Ελένη Σωτηρίου, αμέσως μετά το κόψιμο των πετρωμάτων, ο Οσμάνης κτύπησε, με αποτέλεσμα να σπάσουν τα πόδια του. Τις ίδιες εκείνες μέρες, ένας  γιος του Ευτυμή (κοινοτάρχη), έπεσε από γκρεμό και παρέμεινε παράλυτος σε όλη του τη ζωή.

Παρά το γκρέμισμα των σπιτιών, η τοποθεσία παρέμεινε γνωστή στους Τοχνίτες ως «σπίτια της Αγίας Ελένης».

 ΤΟ ΚΟΥΤΣΟΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΕΛΕΝΗΣ

Σε ένα μέρος, όπου σύμφωνα με την παράδοση έκανε την παρουσία της η Αγία Ελένη, η βασίλισσα που με τη θεία χάρη και ευλογία, ευτύχησε να ανακαλύψει τον Σταυρό του Μαρτυρίου του Θεανθρώπου και άλλα ιερά κειμήλια του Σταυρικού Του θανάτου, δεν  ήταν δυνατό, να μην πλαστούν ιστορίες και παραδόσεις από το θυμόσοφο κυπριακό λαό.  Ανάμεσα σε αυτές που πλάστηκαν και διασώθηκαν στη  μνήμη των ανθρώπων, είναι και η ακόλουθη, όπως τη διηγήθηκε η μακαριστή Τοχνίτισσα Ελένη Σωτηρίου.

Όταν οι σαράντα δαίμονες που ζούσαν κοντά στο ποτάμι που διαπερνά το χωριό, ύστερα από εισήγηση ενός ειδωλολάτρη ιερέα της περιοχής, κλείστηκαν μέσα σε πηγάδι, ένας από αυτούς κατάφερε να ξεφύγει και παρέμεινε ανάμεσα στους ανθρώπους. Αυτό το διαβολάκι, προσφέρθηκε να βοηθήσει την Αγία Ελένη στο κτίσιμο του ναού, πράγμα που η βασιλομήτωρ αποδέκτηκε. Έτσι, βοηθούσε στη μεταφορά οικοδομικών υλικών, συμβάλλοντας στην ανέγερση του ναού,  ίσως μπορέσει με αυτό τον τρόπο να σώσει τη ψυχή του και να επανέλθει στην τάξη των ανθρώπων. Ενώ εργαζόταν, σε κάποια στιγμή ήρθε σε ρήξη μα την αυτοκράτειρα, η οποία δεν άντεξε τις ιδιοτροπίες του και πέταξε καταπάνω του ένα βαρύ αντικείμενο. Το διαβολάκι κτυπήθηκε στο πόδι κι από τότε παρέμεινε «κουτσό» σε όλη του τη ζωή.

 ΤΑ ΦΙΔΙΑ ΤΗΣ ΤΟΧΝΗΣ   

Κατά την παράδοση, στην Τόχνη υπήρχε μεγάλος αριθμός φιδιών και με την άφιξη της Αγίας Ελένης στο χωριό, η Βασιλομήτωρ παραχώρησε στους κατοίκους πάρα πολλούς γάτους για να τα σκοτώσουν.

 ΟΤΑΝ ΟΙ ΔΙΑΒΟΛΟΙ ΤΗΣ ΤΟΧΝΗΣ ΤΡΩΝΕ ΚΥΑΜΟΥΣ 

Αγαπημένο φαγητό των διαβόλων της Τόχνης – αυτών που σχετίζονται με την άφιξη της Αγίας Ελένης στην Κύπρο –  φαίνεται να αποτελούν οι κύαμοι (κουκιά).  Σύμφωνα με τοπική παράδοση την οποία κατέγραψε – περί τα τέλη του 19ου αιώνα ή αρχές του 20ου – ο Λόγιος εκπαιδευτικός Γεώργιος Λουκάς,  όταν κάποιος ρίψει κουκιά μέσα στο πηγάδι όπου είναι κρυμμένοι οι οχτροί, αυτοί αρέσκονται στην τροφή τους και παρόλο το βάθος του πηγαδιού, ακούγεται προς τα έξω, το μάσημα των ξηρών οσπρίων, από τους διαβόλους. Γράφει ο Γεώργιος Λουκά: «Εις χωρίον Τόχνη υπάρχει φρέαρ βαθύ, εν ω ρίπτοντες κυάμους, ακούεις, λέγουσιν, των δαιμόνων να τρωγαλίζωσιν».*(Λουκά Γεώργιος, Φιλολογικαί επισκέψεις των εν τω βιω των νεωτέρων Κυπρίων Μνημείων των Αρχαίων, προλεγόμενα Θεόδωρου Παπαδόπουλου, Λευκωσία, σελ. 24).